Menu

Léirmheasanna

MÁM, O'Reilly Theatre, Belvedere College
“Ní raibh an dara rogha ag ‘Mám’ ach scaoileadh leis an rince agus an ceol a scéal diamhair féin a insint”
Róisín Ní Dhúshláine, Tuairisc, Deireadh Fómhair 11 2019

Seó nuálach, neamheaglach, diamhair a bhí i ‘Mám’ a léiríodh le linn Fhéile Amharclannaíochta Bhaile Átha Cliath

Mám 1 : Mountain pass. Mám 2 : Yoke. Faoi mhám an pheaca, under the yoke of sin. 2. Lit: Obligation, duty, function. Mám 3 : Handful. ~ mhilseán, of sweets. Scaipeann sé ina mhámanna é, he throws it away in handfuls.

Ba mhór an tógáil croí freastal ar Mám le Michael Keegan-Dolan mar chuid d’Fhéile Amharclannaíochta Bhaile Átha Cliath.

Idir dhá shaol, idir mhagadh is dáiríre, idir réalachas is samhlaíocht, ní raibh aon idir eatarthacht ag baint leis an gcur i láthair gairmiúil, slachtmhar seo ag an gcompántas rince Teac Damsa.

Mheabhródh oscailt an tseó, Cré na Cille an Chadhnaigh duit; na mairbh ag cur is ag cúiteamh agus an t-anam nuathagtha ag seasamh siar ag faire. Bhí rud éigin scanrúil osnádúrtha ag baint leis an gceoltóir leathdhaonna, ar a raibh ceann reithe. Thosnaíos ar mo dhícheall ag iarraidh ciall a bhaint as ach níorbh fhiú an iarracht mar de réir mar a chuaigh an cur i láthair seo chun cinn is i ndiamhaire agus i ndoiléire a chuaigh sé (agus is mar mholadh a deirim é sin!). Ní raibh an dara rogha ach scaoileadh leis an rithim, ligint don cheol agus don rince a scéal féin a insint. Agus sin a dhein sé.

Scáthán saoil é seo. Cé go gcuaigh an ceol agus an rince go smior ar shlí nár ghá focail, chonacthas domsa go raibh ‘rince an tsaoil’ mar a bhí ag an Ríordánach ag eascairt as gach port, gach seit, gach cuid. Bhí an bás, an fhulaingt, an briseadh croí ann. Ach bhí an cleachtadh ann leis, an gáire, an giodam, an grá. Agus na rinceoirí ag gluaisteacht gan stad ó cheann go chéile fad is a mhair ochtó nóiméad de thaispeántas as an ngnáth.

B’álainn mar a léiríodh contrárthachtaí an tsaoil tríd síos. Bhí an thuas seal, thíos seal go láidir ann. Bhí an ‘ar scáth a chéile’ níos láidre fós agus ní raibh aon áit is mó a bhfacthas é seo ná nuair a léiríodh dúinn fear aonair, ag streachailt is ag fulaingt, ag cur cor ina chorp, ag éirí is ag titim agus an pobal ag breith air ar thitim dó. Dhein Cormac Ó Beaglaoich an taispeántas daonna, lán truamhéala seo, a thionlacan go tuisceanach le Beauty Deas an Oileáin agus ní mór ná go mbrisfeadh sé do chroí.

Bhí an ceol a bhí mar thionlacan ag na rinceoirí tríd síos gan cháim. D’iompair Cormac Ó Beaglaoich, virtuoso an chonsairtín, an seó ar fad nach mór. Rithim agus mothú an cheoil ag teacht go paiteanta leis an scéal a bhí á insint ag an dá rinceoir déag. Dar ndóigh bhí tús áite ag an gceol traidisiúnta agus ag an dúchas Gaelach (shamhlófá traidisiún an tórraimh le tús an tseó chomh maith) ach briseadh amach as an seanmhúnla traidisiúnta sa rince fuinniúil, comhaimseartha seo, rud a thug beatha úrnua don gceol agus don rince araon.

Nuair a thosnaigh Stargaze, comharghrúpa comhaimseartha ceoil, ag seinmt bhraithfeá ar thosach dóibh go raibh saghas coimhlint idir na ceoltóirí, idir na foirmlí is na múnlaí ceoil. Ní fada a mhair áfach mar sara i bhfad luíodar isteach le chéile ar shlí álainn nádúrtha.

Ná ní raibh aon deighilt idir ceoltóirí agus rinceoirí. Aonad iomlán a bhí os ár gcomhair ar stáitse agus ní hamháin go rabhadar ag feidhmiú as lámha a chéile ach bhí póg is rince fánach anseo is ansiúd eatarthu, rud a mheabhraigh don lucht féachana gur aonad aontaithe, i dtiúin le chéile, daoine daonna sinn ar fad, cuma cén ról atá againn sa saol.

Is beag is fiú domsa leis na focail seo, áilleacht is saibhreas an taispeántais seo a chur ina luí ar léitheoirí. Dar ndóigh, is é ár nádúr daonna iarracht a dhéanamh ciall a bhaint as rudaí gan chiall agus is iad na focail an meán atá agamsa anseo len é sin a dhéanamh. Ach dáiríre, léirigh an seó seo dom nach gá focail agus nach leor iad ar uairibh chun an t-eispéireas a thabhairt leat.

Níl le rá anois agam ach gur cur i láthair nuálach, neamheaglach, diamhair é seo ar thuras na beatha daonna agus muid faoi chomaoin ag na healaíontóirí a cheadaigh dúinne a chonaic é a leithéid a bhlaiseadh ar shlí chomh hálainn.

Expand
Swan Lake / Loch na hEala, The Abbey Theatre
“Taibhealaín a fhágann muid corraithe, ceisteach, daonna ”
Eoin P. Ó Murchú, nós.ie, 13 February 2018

Sa scéal traidisiúnta Clann Lir athraítear páistí Lir ina n-ealaí áille, baintear an chaint uathu is fágtar glórtha áille acu. An bua a fhágtar acu sa dráma seo ná an damhsa agus nach draíochtúil an damhsa é. Michael Keegan-Dolan is cúis leis an léiriú éachtach seo atá lonnaithe sa Longfort.

Bhí caint thar a bheith dearfach cloiste agam faoi Swan Lake/Loch na hEala le cúpla bliain anuas agus bhí an-díomá orm nach bhfuair mé deis freastal air anuraidh.

Is léiriú ar leith é seo a bhuaileann buille mothúchánach i mbealach máistriúil ealaíonta nach bhfeictear rómhinic. D’fhág giotaí áirithe den dráma mé le mo bhéal ar leathadh, mé faoi dhraíocht ag físiúlacht neamhghnách neartmhar an phíosa. Ní bréag is ní beag a rá go ndeachaigh sé i bhfeidhm go mór orm.

Thosaigh an dráma go mall. Seit bhunúsach, leathsceirdiúil, putóga na hamharclainne léirithe agus Mikel Murfi, ainmhí, inár láthair ina fhobhríste. Fágadh soilse an tí ar siúl is ghlac sé tamaillín orm sleamhnú isteach i ndomhan buile Teach Damhsa ach nuair a shleamhnaigh, chuas faoi go baithis.

Is minic againn drámaí Éireannacha a chuireann mí-úsáid ghnéis, sagairt olca agus gardaí tuatacha ar ardán. Táid sa dráma seo leis ach pléitear leo i mbealach a bhraitheann úr agus fuinniúil agus scanrúil. Measctar iad agus scéalta na n-ealaí, Swan Lake agus Clann Lir, agus scéal fírinneach Mhainistir Leathrátha, áit ar mharaigh na Gardaí fear óg i mbliain an dá mhíle.

Tá macallaí scéal an fhir óig le clos mar shnáth tríd an dráma agus nasctar a scéal le scéal na n-ealaí. Gránghunna aige agus dúlagar ag cur as dó. Caitear go cáiréiseach lena charachtar, ach cuirfidh radhairc áirithe sa dráma seo sceon ar an duine is mó miotal amuigh.

Tugtar dóchas dúinn agus grá agus léirítear caoine lách. Bímid sna tríthi gáirí mar gheall ar charachtacht Murfi. Baintear pléisiúr as an rud is lú: an raidió a athrú ó stáisiúin go chéile. Cuireann an bheirt phríomhcharachtar faoi gheasa muid. Is minic go maítear gur féidir scéal a insint trí dhamhsa. Níor ghéilleas dá leithéid go hiomlán go bhfaca an léiriú seo. Gluaiseacht agus cóiréagrafaíocht gan a macasamhail, na mílte focal ráite agus na colainneacha ag lúbadh os ár gcomhair amach.

Is annamh ceol beo a chlos ag drámaí na laethanta seo, agus léiríodh dúinn an chailliúint a tharlaíonn dá bharr. Banna ceoil Slow Moving Clouds, atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath ach a bhfuil tionchar Nordach le sonrú go mór orthu, a sheinneann agus a chanann anseo, glórtha ríbhinne agus amhráin eicléictiúla, ‘Seinn Alleluia’ le clos istigh ina lár.

Mar sheoid fhísiúil is mó a chuimhneofar ar an léiriú seo. Tá an rince ar fheabhas ó thús deireadh; buile na cóisire, fiántas na mban, fraoch agus anbhá na n-ealaí, brúidiúlacht an olcais. Arís is arís téann sé i bhfeidhm ort ach is é radharc uathúil an deiridh a chuireann an dlaoi mhullaigh ar chúrsaí. Mír eisceachtúil, a d’fhág i mo staic mé, dáiríre. Ba ar éigean a chreideas go bhféadfadh rud a bheith chomh corraitheach, spraíúil, simplí, físiúil.

Ag breathnú dúinn ar an gcliar agus ar na compántais éagsúla a chruthaigh Loch na hEala, tuigtear gur iarracht idirnáisiúnta cheart í seo. Michael Keegan-Dolan, Sadler’s Wells London, Colours International Dance Festival, Theaterhaus Stuttgart, Féile Amharclannaíochta Bhaile Átha Cliath agus Theatre de la Ville Lucsamburg. Is léir lámha cumasacha na ndreamanna sin ar fad ar an eispéireas deiridh a bhronntar.

Dráma ar leith is ea Swan Lake/Loch na hEala. Buaic na drámaíochta agus an damhsa. Taibhealaín a úsáideann gach foirm atá ar fáil di is a fhágann muid corraithe, ceisteach, daonna.

Tá sé díolta amach in Amharclann na Mainistreach cheana. Má tá deis agat é a fheiceáil timpeall na tíre déan cinnte sin a dhéanamh.

Expand